سخن آغازین: ضرورت شفافیت و گفتوگوی مسئولانه
بهمنظور تنویر افکار عمومی، پاسخ همهجانبه و مستند به دغدغهها و ابهامات دانشجویان عزیز و خانوادههای محترم آنان، و تبیین دقیق مبانی محاسباتی، اقتصادی و حقوقی پیرامون تعرفههای شهریه، این گزارش تفصیلی تدوین شده است. هدف این بیانیه، ترسیم تصویری واقعی، منصفانه و شفاف از واقعیتهای مالی اداره آموزش عالی سلامت، تشریح الزامات قانونی و بازخوانی رویکرد حمایتی و مداراگرایانه همیشگی دانشگاه علوم پزشکی گناباد در مقایسه با سایر دانشگاههای علوم پزشکی کشور است.
۱. فلسفه قانونی دورههای شهریهپرداز و تعهدات بدو ورود:
نخستین اصلی که باید در بررسی موضوع شهریهها به آن توجه شود، شالوده قانونی تأسیس دورههای پردیس خودگردان و مازاد (شهریهپرداز) است: استقلال کامل مالی از اعتبارات دولتی: مطابق قوانین بالادستی کشور، مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، آییننامههای مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و مصوبات هیئتهای امنا، فلسفه بنیادین این دورهها بر خودگردانی استوار است؛ بدان معنا که تمامی هزینههای دوره تحصیلی دانشجوی شهریهپرداز باید منحصراً و رأساً از محل شهریه خود او تأمین شود و این دورهها بههیچوجه نباید و نمیتوانند بار مالی خود را بر دوش بودجه عمومی کشور و اعتبارات دولتی تحمیل نمایند.
پذیرش آگاهانه از بدو قبولی: دانشجویان گرامی این مقاطع، از همان روز نخست انتخاب رشته و ثبتنام در آزمون سراسری، با اشراف کامل نسبت به تفاوت ساختاری این دورهها با دورههای روزانه و آگاهی از ضرورت پرداخت شهریه در طول دوران تحصیل، به این دانشگاه وارد شدهاند.
۲. بهای تمامشده واقعی آموزش پزشکی و شکاف تاریخی ارقام با واقعیت اقتصادی:
برای ارزیابی صحیح هر عددی در حوزه شهریه، ابتدا باید این پرسش پایهای پاسخ داده شود: تربیت یک دانشجوی دوره دکترای حرفهای پزشکی در کشور واقعاً چقدر هزینه دارد؟
استناد به شواهد معتبر علمی و ملی:
بر اساس پژوهش جامع، مستند و میدانی جمعی از برجستهترین اساتید و صاحبنظران حوزه اقتصاد و سیاستگذاری سلامت کشور که در «فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات نظام سلامت حکیم» (وابسته به پژوهشکده مربوطه) به چاپ رسیده است، میانگین هزینه تمامشده واقعی تربیت یک دانشجوی پزشکی در سال ۱۴۰۱ رقمی بین ۱.۷ تا ۲.۲ میلیارد تومان برآورد شده بود. (فایل پیوست 2)
تعدیل تورمی و ارزش زمانی پول در افق سال ۱۴۰۵: با احتساب نرخ تورم انباشته رسمی کشور و حفظ ارزش زمانی پول، آن رقم ۲.۲ میلیارد تومانی سال ۱۴۰۲، در افق سال تحصیلی ۱۴۰۵ به رقمی معادل ۴.۴ تا ۵.۵ میلیارد تومان (و با در نظر گرفتن برخی سناریوهای تورمی تا ۶ میلیارد تومان) برای یک دوره کامل ۷ ساله خواهد رسید.
سرانه هزینه هر ترم تحصیلی:
تقسیم این رقم کلان بر دورههای آموزشی نشان میدهد که تأمین فضاها، تجهیزات، آزمایشگاههای تخصصی، مواد مصرفی، بالین و آموزشهای بالینی برای هر دانشجو، بهایی معادل ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان در هر ترم تحصیلی را به دانشگاه تحمیل میکند.
فاصله چشمگیر شهریههای دریافتی با هزینههای واقعی:
بنابراین، ارقام شهریهای که تا به امروز در دانشگاه علوم پزشکی گناباد اخذ شده و حتی با مصوبات جدید نیز اخذ میشود، تنها بخش کوچکی از هزینههای واقعی را پوشش میدهد و هر عددی پایینتر از بهای تمامشده، در حقیقت یارانهای سنگین است که دانشگاه عملاً برای همراهی با دانشجویان تأمین کرده است.
۳. تفکیک دقیق ورودیهای جدید (۱۴۰۵) از دانشجویان سنوات قبل:
یکی از محورهای اصلی نگرانی و سوءتفاهم دانشجویان، دامنه شمول جداول و بخشنامههای جدید بوده است که توجه به تفکیک زیر الزامی است:
عدم تسری مصوبات جدید به گذشته (عطف به ماسبق نشدن):
جداول ارقام کلانِ ابلاغشده اخیر از سوی ستاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، صرفاً و منحصراً مربوط به ورودیهای جدید مهرماه سال تحصیلی ۱۴۰۵ است و به دانشجویان سنوات قبل تسری نخواهد یافت.
حاکمیت مصوبات هیئتامنا بر دانشجویان سنوات قبل:
شهریه دانشجویان شاغل به تحصیل در سنوات گذشته، کماکان و منحصراً بر اساس مصوبات قانونی هیئتامنای دانشگاه علوم پزشکی گناباد محاسبه و اعمال میشود.*
اختیارات قانونی تخفیف هیئتامنا: قانونگذار این اختیار را به هیئتامنای دانشگاهها اعطا کرده است که بتوانند تا سقف ۴۰ درصد تخفیف در تعرفههای ورودی ۱۴۰۵ به بعد اعمال نمایند؛ فلذا یقینا در نشست های آتی هیئتامنای محترم دانشگاه علوم پزشکی گناباد نیز این موضوع مطرح خواهد شد تا نظرات اعضای محترم هیات امنا در این خصوص، جمع بندی و مصوب گردد.
۴. مصداق عینی و مقایسه نقطهبهنقطه (دانشگاه علوم پزشکی گناباد در برابر سایر دانشگاههای کشور):
برای آنکه تفاوت معنادار و رویکرد فوقالعاده حمایتی هیئتامنای دانشگاه علوم پزشکی گناباد به دور از هرگونه ابهام یا برداشت انتزاعی از درصدهای افزایش آشکار شود، سنجش و مقایسه مستقیم ریالی ارقام مصوب این دانشگاه با سایر دانشگاههای علوم پزشکی کشور (بهعنوان نمونه عینی: دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه) ضروری است:
دوره دکترای حرفهای (پزشکی عمومی) – شهریه متغیر به ازای هر واحد عملی دروس پایه:
مصوب هیئتامنای دانشگاه علوم پزشکی گناباد (پس از اعمال افزایش جدید): ۱,۸۰۰,۰۰۰ تومان (معادل ۱۸ میلیون ریال) به ازای هر واحد.
مصوب دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه (مندرج در کانال رسمی آن دانشگاه): ۷,۷۰۰,۰۰۰ تومان (معادل ۷۷ میلیون ریال) به ازای هر واحد.
نسبت تفاوت: شهریه دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در آیتم فوق، بیش از ۴.۳ برابر دانشگاه علوم پزشکی گناباد است.
سایر سرفصلها و دروس بالینی:
در سایر آیتمهای آموزشی، دروس بالینی و دورههای کارورزی نیز این شکاف قیمتی مشهود است؛ بهگونهای که ارقام مصوب در بسیاری از دانشگاههای دیگر کشور تا ۶ الی ۷ برابر ارقام دانشگاه علوم پزشکی گناباد تعیین شده است.
رویکرد اخلاقی و مسئولانه هیئتامنای گناباد:
مسئولان و اعضای هیئتامنای دانشگاه علوم پزشکی گناباد کاملاً بر این نکته واقف بودند که شهریههای پایه در سالیان گذشته بهصورت تاریخی بسیار پایین، سنتی و غیرواقعی نگه داشته شده بود. با این حال، دانشگاه اخلاقاً، شرعاً و منصفانه حاضر نشد این فاصله و عقبماندگی انباشته را یکشبه و با شوکهای قیمتی سنگین از جیب دانشجو و خانواده او جبران کند؛ بلکه دانشگاه صرفاً مبالغ را بر اساس سقف تورم رسمی سالانه کشور (حدود ۵۰ درصد) متناسبسازی کرد. نتیجه آن شده است که حتی پس از این افزایش نیز، هزینه پرداختی دانشجوی شهریهپرداز در گناباد، کسری بسیار کوچک از مبالغی است که همکلاسیهای آنان در سایر دانشگاههای کشور پرداخت میکنند.
۵. عدم تسری هزینهها به آموزش رایگان و تبیین ضوابط میهمانی و انتقالی:
یکی از پرسشهای متداول این بوده است که آیا این ارقام ارتباطی به دانشجویان آموزش رایگان دارد یا خیر؟
مصونیت کامل دانشجویان روزانه (آموزش رایگان):
تمامی این جداول، محاسبات و مصوبات، اختصاصاً مربوط به دورههای شهریهپرداز است. دانشجویان روزانه طبق اصول مصرح قانون اساسی و تعهدات پذیرش خود، در دوره تحصیل متعارف خویش از آموزش کاملاً رایگان برخوردار بوده و هیچگونه وجهی از این بابت به آنان تحمیل نمیشود.
مبنای پذیرش و تعهد به تحصیل کامل هفتساله در دانشگاه مبدأ:
هر دانشجویی که در دانشگاه علوم پزشکی گناباد پذیرفته شده، اساس قبولی و تعهد بدو ورودش این بوده است که دوره کامل ۷ ساله تحصیل خود را در همین دانشگاه به اتمام برساند. اخذ میهمانی یا انتقالی، یک «حق الزامی یا مکتسبه مطلق» برای دانشجو نیست، بلکه یک «تسهیلات و استثنای اداری و آییننامهای» است که مشروط به موافقت دانشگاههای مبدأ و مقصد و ظرفیتهای پذیرش است.
سازوکار مالی میهمانی در دانشگاههای دیگر:
هنگامی که یک دانشجوی سهمیه آزاد، متقاضی میهمانی در دانشگاه دیگری میشود، در واقع ظرفیت آموزشی دانشگاه مقصد را اشغال میکند؛ لذا طبق مقررات کشوری، این تغییر وضعیت حقی برای تحمیل بار مالی به دانشگاه ایجاد نمیکند و دانشجو تابع ضوابط، تعرفهها و شهریههای دانشگاه مقصد خواهد بود. مهمانی شهریه پردازان نیز منطبق بر ضوابط مربوط به مهمانی شهریه پردازان خواهد بود.
انتقالیهای ضابطهمند و رسمی:
بدیهی است انتقالیهایی که بر اساس ضوابط رسمی، آییننامههای تسهیلاتی خاص وزارت متبوع (شامل خانواده معظم شاهد و ایثارگران، کمیسیونهای موارد خاص، یا بیماریهای حاد پزشکی) انجام میپذیرد، دقیقاً بر مبنای سازوکارهای ابلاغی وزارتخانه و در چارچوب قوانین مصوب پیگیری و حلوفصل میشود.
۶. بازخوانی مفهوم «عدالت آموزشی»؛ عدالت از دیدگاه چه کسانی؟
در برابر گزارههایی مبنی بر اینکه «این افزایشها عادلانه نیست»، باید با نگاهی تحلیلی و عمیق پرسید: منظور از کدام عدالت و از منظر چه کسانی است؟*
پذیرش با آگاهی و پرهیز از تغییر قواعد بازی:
دانشجوی شهریهپرداز از روز اول آگاه بوده است که هزینههای تحصیل در پردیسهای خودگردان بر دوش خود اوست. هنگامی که بهای تمامشده واقعی یک ترم تحصیلی ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان است، دریافت مبالغی بسیار نازلتر از بهای تمامشده، مصداق بارز همراهی دانشگاه است، نه بیعدالتی.
بروز «بیعدالتی معکوس» در صورت عدم دریافت شهریه:
نکته کلیدی و راهبردی دقیقاً در همینجاست: اگر از دانشجوی شهریهپرداز هزینههای تحصیلیاش اخذ نشود یا مبالغی بهشدت ناچیز و غیرواقعی دریافت شود، این کسری بودجه سنگین از چه محلی باید جبران شود؟
اعتبارات و بودجه دولتی ابلاغشده به دانشگاه، متعلق به بیتالمال بوده و قانوناً و شرعاً باید صرف آموزش رایگان، تغذیه، خوابگاه و ارتقای کیفیت تحصیل دانشجویان دورههای روزانه گردد. چنانچه این منابع صرف جبران کسری و خدمات دانشجویان شهریهپرداز شود، این اقدام عین «بیعدالتی معکوس» و تضییع آشکار حقوق عامه دانشجویان آموزش رایگان خواهد بود.
تعریف حقیقی عدالت: عدالت آموزشی در این چارچوب یعنی اینکه هر بخش بر اساس آییننامه و ضوابط تعریفشده خود رفتار کند: هزینههای دانشجوی روزانه از محل بودجه عمومی و آموزش رایگان تأمین گردد، و هزینههای دانشجوی شهریهپرداز نیز منحصراً از محل شهریه تعیینشده خودش فراهم شود. بنابراین، مصوبهای که بر اساس حداقل تورم رسمی کشور (حدود ۵۰ درصد) تنظیم شده و با هزینه تمامشده فرسنگها فاصله دارد و معادل یکششم تا یکهفتم سایر دانشگاههاست، دقیقاً در راستای برقراری عدالت بوده و ناعادلانه خواندن آن دور از انصاف و منطق است.
۷. تسهیلات تقسیط و تخفیفها؛
منطق اقتصادی و محدودیتهای اجراییدانشگاه علوم پزشکی گناباد همواره سختیهای معیشتی و فشارهای اقتصادی وارد بر خانوادهها را با تمام وجود درک کرده و همواره بیشترین سطح مدارا و انعطاف اداری را نشان داده است. با این حال، در خصوص تسهیلات تقسیط و تخفیفها، توجه به الزامات زیر ضروری است:
انطباق کامل با ضوابط قانونی:
هرگونه تخفیف در شهریه یا تقسیط مبالغ، باید در چارچوب آییننامهها، دستورالعملهای مالی و اختیارات قانونی تفویضشده از سوی هیئتامنا و هیئترئیسه دانشگاه صورت پذیرد و خروج از آن تخلف مالی محسوب میشود.
منطق تورمی و محدودیت در طول دورههای تقسیط:
در شرایط تورمی حاکم بر اقتصاد کشور، بازههای زمانی تقسیط نمیتواند بیش از حد طولانی یا نامحدود شود؛ زیرا با گذشت زمان، «ارزش زمانی پول» بهسرعت کاهش مییابد و پولی که در ماههای پایانی وصول میشود، ارزش ریالی اولیه را برای خرید ملزومات آموزشی، تجهیزات آزمایشگاهی و حقالتدریسها نخواهد داشت. این امر دانشگاه را با کسری انباشته شدیدتر و افت کیفیت آموزش مواجه میسازد.* تلاش برای ایجاد توازن عادلانه: با این حال، مدیریت دانشگاه و هیئترئیسه محترم همواره در تلاشند تا با ایجاد یک «موازنه و تعادل منطقی میان واقعیتهای سخت اقتصادی دانشگاه و توان مالی خانوادههای ارجمند»، نهایت مساعدت قانونی را به کار بندند تا حداکثر همراهی و همکاری با دانشجویان ارجمند، به عمل آید.
۸. جمعبندی
رویکرد دانشگاه علوم پزشکی گناباد همواره بر حفظ استانداردهای آموزشی، رعایت انصاف، قانونمداری و پرهیز از تحمیل فشارهای غیرمنطقی بر دانشجویان استوار بوده است. ارقام اعلامی دانشگاه، با مدارای حداکثری و بر مبنای تورم رسمی، با فاصلهای عمیق از بهای تمامشده واقعی آموزش علوم پزشکی و در سطحی بسیار نازلتر از دانشگاههای دیگر کشور تعیین شده است تا رسالت مقدس آموزش نیروی انسانی در نظام سلامت بدون وقفه و با بهترین کیفیت ادامه یابد.
۹. فهرست ضمائم و اسناد بالادستی (جهت مطالعه، تطبیق و راستیآزمایی):
بهمنظور شفافیت کامل و امکان ارزیابی عینی، اسناد زیر پیوست این بیانیه تقدیم حضور عزیزان میگردد:
1. پیوست شماره ۱: نسخه رسمی بخشنامه ابلاغی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص شهریههای سال تحصیلی ۱۴۰۵ (صرفاً ناظر بر دانشجویان جدیدالورود).
2. پیوست شماره ۲: متن کامل مقاله پژوهشی و استراتژیک اساتید برجسته سیاستگذاری سلامت کشور، منتشرشده در «فصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات نظام سلامت حکیم» (مشتمل بر مدلهای هزینه تمامشده تربیت دانشجو در نظام سلامت ایران).
3. پیوست شماره ۳: تصویر جدول تعرفههای شهریه مصوب دانشگاه علوم پزشکی گناباد (مبنای محاسبه شهریه دانشجویان سنوات قبل).
4. پیوست شماره ۴: تصویر جدول رسمی تعرفههای شهریه مصوب دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه (برگرفته از درگاهها و کانالهای رسمی اطلاعرسانی آن دانشگاه) جهت مقایسه عینی، نقطهبهنقطه و تطبیق مستقیم ارقام در سطح کشور.
با آرزوی توفیق برای دانشجویان ارجمند
معاونت آموزشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد
پیوست 1: شهریه دانشجویان جدیدالورود1405
پیوست 2: فصلنامه حکیم در خصوص برآورد هزینه تمام شده تربیت دانشجوی پزشکی عمومی در سال 1401
پیوست 3: (شهریه دانشجویان شهریه پرداز ورودی های قبل از 1405 دانشگاه علوم پزشکی گناباد بر طبق مصوبات هیات امنا)
پیوست 4: (شهریه دانشجویان شهریه پرداز ورودی های قبل از 1405 دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه)
